HỌC THƠ ĐƯỜNG LUẬT

CÁC MẸO NHỎ CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU HỌC THƠ ĐƯỜNG LUẬT

     Thơ đường luật có cái thú vui rất hay của người chơi chữ, được gọt dũa chắc lọc ngôn từ chỉ gói gọn trong 56 chữ mà thôi. Trong khuôn khổ bài viết này người viết với mục đích chia sẽ những kinh nghiệm nhỏ chỉ giành riêng cho người mới bắt đầu học thơ đường luật.

Viết thơ đường luật cũng cần nắm các bảng luật bố cục bài thơ…

     Chứ không giám múa rìu qua mắt thợ đối với các bậc trưởng lão chơi thơ đường luật. Bởi cá nhân mình chỉ là người mới biết đến thơ và đã đang học thơ. Nên mới hiểu cảm giác của người mới học thơ gặp phải những khó khăn nào khi chập chững viết những câu đối, hay những lỗi bệnh hay sai sót trong quá trình gieo câu chuốt từ nhã ý cho phù hợp bài thơ muốn viết.

     Vô chiêu thắng hữu chiêu là đỉnh cao của tuyệt học võ lâm trong phim kiếm hiệp, kỳ thực thơ cũng vậy khi đã đạt đến đỉnh giới ngôn từ xuất ý như hoa rơi nước chảy, mây bay nhẹ nhàng mà thanh thoát thì những lỗi bệnh kia đâu có gì khó mà ràng buộc được người viết.

     Bài viết này chỉ giành cho người tập tễnh đến với thế giới thơ đường luật căn bản, nên chúng ta cũng cần luyện những võ công căn bản có nội lực sơ cấp trước khi trở thành một người viết giỏi thật thụ đem lại những giá trị nhân văn mỹ hão cho một bài thơ hay.

Nội dung bài viết các mẹo cho người mới viết thơ đường luật gồm:

1. Bảng luật thơ đường luật
2. Phân tích bảng luật
3. 20 lỗi bệnh thường gặp
4. Những mẹo vặt cần chú ý khi viết thơ đường luật
5. Kết luận

1.Bảng Luật : Thất ngôn bát cú Đường Luật LUẬT BẰNG VẦN BẰNG  

(tương tự cũng có bảng luật cho luật trắc vần bằng. Hoặc vần trắc)


B - B - T - T - T - B - Bv
T - T - B - B - T - T – Bv

T - T - B - B - B - T - T
B - B - T - T - T - B - Bv
B - B - T - T - B - B - T
T - T - B - B - T - T- B v

T - T - B - B - B - T - T
B - B - T - T - T - B - Bv
 

2.Phân tích bảng luật thất ngôn bát cú đường luật

Một bài thơ thất ngôn bát cú đường luật gồm 8 câu 56 chữ. Được chia làm 4 bố cục: Đề, thực, luận, kết. Về cơ bản được hệ thống gồm 5 điều cơ bản sau: Luật, Niêm, Vần, Đối và Bố Cục.

+Luật: Nghỉ đến luật là căn bản nói đến đối. Đối có hai nguyên tắc chính là đối ý và đối âm.

+Niêm: Là các câu thơ giống nhau về luật

• Câu 1 niêm với câu 8
• Câu 2 niêm với câu 3
• Câu 4 niêm với câu 5
• Câu 6 niêm với câu 7

+Vần: Các chữ cuối của các câu 1,2,4,6,8 đều có những chữ với cách phát âm giống nhau (Chính vận hoặc thông vận)

+Đối:

-Đối ý: là thể hiện sự tưởng phản hoặc tương đồng kể cả từ đơn, ghép, láy, chính phụ, đẳng lập…

trên/dưới, trong/ngoài, sau/trước, danh từ/danh từ, động từ/động từ, tính từ/tính từ…cảnh tỉnh/cảnh động.

-Đối âm: Thanh bằng (không dấu và dấu huyền) / thanh trắc (thanh sắc, hỏi, ngã, nặng)

-Chú ý: Chữ thứ 2 câu đầu tiền là thanh bằng thì gọi là luật bằng, còn trắc thì gọi là luật trắc.

+Bố cục: Gồm Đề, thực, luận, kết (hay còn gọi là: Khai, thừa, chuyển, hợp)

Đề: Gồm câu 1 & 2. Trong đó câu 1 gọi là phá đề, câu 2 gọi là thừa đề ( chuyển ý vào cặp tiếp). Thường giới thiệu về: Không gian, thời gian, địa điểm, sự vật, hiện tượng, sự việc…

B - B - T - T - T - B - Bv
T - T - B - B - T - T – Bv

• Gồm câu 3&4 (nhằm giải thích rõ ý đầu bài). Thường mô tả , trình bày sự vật hiện tượng xảy ra.
  T - T - B - B - B - T - T
  B - B - T - T - T - B - Bv
   
• gồm câu 5 & 6 (Bình luận hai câu thực). Thường diễn ta, suy diễn, cảm xúc, thái độ về sự vật hiện tượng.
  B - B - T - T - B - B - T
  T - T - B - B - T - T- B v

• Câu 7& 8 kết thúc ý toàn bài (trong đó câu 7 là câu chuyển-thúc câu 8 là câu hợp)

Khái quát nội dung bài viết theo hướng mở rộng và nâng cao.
T - T - B - B - B - T - T
B - B - T - T - T - B - Bv
 

-Ngoài ra người ta có thể chia bốc cục theo cách khác như: 2-4-2 trong đó 2 câu 1,2 và 2 câu cuối 7,8 là chú trọng về thời gian, còn 4 câu giữa 3,4,5,6 chú trọng về không gian.

-Hay cách chia bố cục khác gồm 4 câu 1,2,3,4 nặng về cảnh còn 4 câu cuối 5,6,7,8 nặng về tình cảm.

-Trong khuôn khổ bài viết này mình chỉ bàn về cách chia theo bố cục đề thực luận kết. Dù là chia theo cách nào đi chăng nữa thì một bài thơ hay cũng cần tuân thủ theo mạch cảm xúc của thi nhân tuôn trào lấy ý làm trọng tâm.

20 LỖI BỆNH CẦN TRÁNH TRONG THƠ ĐƯỜNG LUẬT

 (12 lỗi + 8 bệnh). Sẽ có một bài viết chi tiết về chủ đề này.

             12 LỖI NÊN TRÁNH

1. Trùng vận: Chỉ dùng đơn vận nếu có 2 vần trở lên là trùng vận (trừ trùng âm khác nghĩa thì cho phép)
2. Trùng từ: Có nhiều hơn 2 từ trở lên gọi là trùng từ. Hay gọi là Điệp từ.
3. Trùng ý: Từ  ý đã dùng mà dùng lại. Nếu rơi vào cặp đối gọi là: Hiệp Chưởng
4. Điệp điệu: Có 4 câu trở lên cùng một nhịp điệu ngắt 2/2/3 hoặc 4/3
5. Điệp thanh: Trong câu có 3 thanh dấu giống nhau (đặt cách xa 4 chữ cho phép) láy, ghép tính 1
6. Điệp âm: Trong 1 liên có 3 chữ trở lên cùng âm hoặc thông vận ( Đặt cách xa 4 chữ cho phép)
7. Đại vận: Chữ 4/7 cùng vần hoặc thông vần (bằng trắc tính riêng)
8. Tiểu vận: Chữ 2 cùng vần hoặc thông vần chữ 6 hoặc 7
9. Phong yêu: Chữ 2/7 cùng thanh dấu
10. Hạc tất: Chữ 4/7 cùng thanh dấu
11. Chánh nữu: Trong câu có 3 chữ trở lên cùng nguyên âm hoặc phụ âm
12. Bàng nữu: Trong liên có 3 chữ trở lên cùng nguyên âm hoặc phụ âm ( Cách xa 4 chữ cho phép)

8 BỆNH CẦN DÒ

1. Thất niêm: Câu 1-8, Câu 2-3, câu 4-5, câu 6-7 cùng âm luật bằng trắc nếu khác là thất niêm.
2. Thất luật: Đáng bằng mà ra trắc hoặc trắc mà ra bằng là thất luật. Nhìn chữ 2,4,6 để xem bằng hay trắc.
3. Thất đối: Từng chữ đối với nhau trong hai cặp đối ( Câu 3,4 và 5,6,)
4. Thất vận: Đang gieo vần này chuyển sang vần khác hoặc thông vận là thất vận.
5. Bình Đầu: Có 4 câu trở lên  của các chữ 1,2 cùng từ loại và cấu trúc từ: vd: DT+DGT, DT+TT…
6. Thượng Vỹ: Có 4 câu trở lên của các chữ 5,6,7. Nếu chữ 5 gọi là phạm nhãn.
7. Mạ đề: Tiêu đề bị rơi vào các cặp đối.
8. Khổ độc: chữ thứ 3 câu vần và chữ thứ 5 câu không vần. Đáng bằng mà đổi trắc gọi là khổ độc.

Nắm được các mẹo viết thơ đường luật như bước đầu chọn được bộ trang phục ưng ý

4.Những mẹo căn bản khi viết thơ đường luật

      Qua phân tích kỹ bảng luật, bố cục, các lỗi bệnh thường gặp trên đã đến lúc chúng ta bắt tay vào viết bài thơ thì mình cần chú ý các bước căn bản cho người mới tập tành viết thơ đường luật.

      Như một bà nội trợ giỏi hôm nay định lên thực đơn là món bánh lọc để đải khách. Thì phải xác định được món bánh lọc gói hay bánh lọc trần để chuẩn bị đúng đủ nguyên liệu chế biến món bánh đó. Để có một kết quả ưng ý và ngon miệng cả về hình thức và nội dung.

-Nói một cách nôm na để viết một bài thơ chúng ta cần chuẩn bị ý thơ đó có thể là cảm xúc tức thời trước phong cảnh thiên nhiên hay một câu chuyện làm rung cảm xúc, xảy ra trong hoàn cảnh không gian và thời gian nào đó.

-Chọn bộ vận phù hợp ý thơ ( Sẽ có chủ đề viết về các bộ vận thường dùng trong thơ đường luật riêng).

-Đối với mới người mới tập viết nên viết theo thứ tự sau cho dễ hơn (chỉ theo quan điểm của người mới học thơ như mình thôi)

+Viết câu 1,2 trước: Giới thiệu về Không gian, thời gian, địa điểm, sự vật, hiện tượng, sự việc…món bánh lọc ta cần làm đãi khách.

+Viết câu 7,8 tiếp:Khái quát nội dung bài viết theo hướng mở rộng và nâng cao…món bánh lọc này đem lại giá trị, lợi ích, thưởng thức ra sao…gắn kết mối quan hệ….

+Viết câu 4,6: Viết tiếp hai câu vần thật chuẩn đối. … mô tả , trình bày sự vật hiện tượng xảy ra, suy diễn, cảm xúc, thái độ về sự vật hiện tượng….Đó là cách thức làm món bánh, cách trình bày như thế nào?

+Viết câu đối cho câu 3 để làm rõ và tiếp ý với câu 2 nhằm mô tả sự vật hiện tượng đó. Rồi viết câu 5 chuẩn đối với câu 6 để suy diễn cảm xúc thái độ sự vật hiện tượng….

-Trong quá trình viết ta cần chú ý các chữ trong câu như sau:

+Chú ý chữ 1,2 trong các câu tránh dùng cùng từ loại và cấu trúc từ loại (có bài viết phân tích riêng) không được liên tiếp quá 3 câu trở lên (nhằm tránh lỗi bình đầu).

+Chú ý chữ thứ 3,4 tránh cùng từ loại và cấu trúc không được liên tiếp quá 3 câu trở lên (nhằm tránh lỗi điệp điệu)

+Chú ý chữ thứ 4,5 tránh cùng thanh dấu tuy không phải lỗi nhưng làm nhạc điệu câu thơ dể bị gượng ép.

+Chú ý chữ thứ 5 không được liên tiếp vượt quá 3 câu (tránh lỗi phạm nhãn)

+Chú ý chữ 5,6,7 không được liên tiếp vượt quá 3 câu (Tránh lỗi thượng vỹ)

+Chú ý các chữ thứ 8 câu không vần nên đan xen kẻ dấu.

+Chú ý 4 chữ đầu 1,2,3,4 của các câu là cần làm nỗi bật với vai trò chủ ngữ, chủ thể để diễn đạt ý thơ, 3 từ tiếp theo 5,6,7 là liên kết phát triển ý thơ cho câu đó trọn vẹn.

-Đối với người mới học thơ nên chọn những chủ đề viết đơn giản, gần gũi với cuộc sống hằng ngày, các sự việc hiện tượng thường xảy ra xung quanh chúng ta một cách đơn giản mộc mạc nhất để ngôn từ được dể diễn đạt hơn trong ý thơ: như trên đồng/ dưới ruộng, trước cửa/ sau nhà, chèo thuyền/ lội nước,…

-Nên cài hai áp từ điển lên điện thoại (Xem chi tiết cách cài từ điển và các tra từ vựng tại đây)

-Xem thêm bảng thông vận tại đây

-Chọn ngôn từ thuần phong mỹ tục đơn giản dể hiểu, dể nhận ra cấu trúc từ loại. Tránh dùng những từ mập mờ khó hiểu dễ lẫn lộn từ loại nào khi chưa nắm chắc ngôn từ đó.

5.Kết luận:

      Sau khi áp dụng các mẹo, bảng luật ý thơ đã tuôn trào thành một bài thơ thì không khác gì chúng ta đã làm xong bánh giờ đây chỉ cần chỉnh chu trang hoàn lại thật đẹp mắt để đãi khách mà thôi.

KHI LÀM XONG BÀI, KIỂM TRA LẠI 1 SỐ LỖI CƠ BẢN THƯỜNG GẶP :

1/ Từ thứ 2 cùng thanh dấu với từ thứ 7 > lỗi phong yêu.

2/ Từ thứ 2 cùng vần hoặc thông vần với từ thứ 6 hoặc 7 > lỗi tiểu vận .

3/ Từ thứ 4 cùng thanh dấu với từ thứ 7 > lỗi hạc tất

4/ Từ thứ 4 cùng vần hoặc thông vần với từ thứ 7 > lỗi đại vận .

5/ Trong 1 câu có 3 từ cùng phụ âm đầu hoặc đều là nguyên âm > lỗi chánh nữu.

6/ Trong 1 liên có 3 từ cùng phụ âm đầu hoặc đều là nguyên âm > lỗi bàng nữu.

7/ Trong 1 câu hay 1 liên có 3 từ cùng vần hoặc thông vần > lỗi điệp âm (chú thích : B&T  TRẮC BẰNG tính riêng)

8/ Trong 1 câu có 3 từ cùng thanh dấu > lỗi điệp thanh .

9/ Chữ thứ 3 của câu vần, và chữ thứ 5 của câu k vần , đáng là bằng mà viết thành trắc > lỗi khổ độc .

10/ Các chữ 1,3,5 trong câu đáng là bằng mà viết thành trắc, hay ngược lại (trừ trường hợp khổ độc) > luật bất luận .

11/ Các chữ 2,4,6 trong câu đáng bằng mà viết thành trắc , hay ngược lại > lỗi thất luật.

* Cuối cùng là kiểm tra các vận xem có lạc vận không. Và cả bài có điệp từ không (2 từ giống nhau) .
 

-Để tác phẩm còn nóng hổi đem trình làng được hoàn thiện hơn. Ta nên giành cho nó thêm một chút thời gian nữa. Nghĩa là sau khi đã dò các lỗi bệnh trên ta vất bài thơ đó tầm 1h sau quay lại đọc, ngẫm nghĩ chiêm nghiệm xem về ý tứ câu từ bài thơ đã mượt mà chưa, chuẩn đối chưa.

      Lời cuối người viết chỉ mong chia sẽ những cái kinh nghiệm nhỏ nhoi của mình đã tích lũy trong quá trình học làm thơ. Thân chúc các bạn đọc được bài này có được những cảm xúc làm thơ tốt nhất và hay nhất. Khi đã đạt đến cảnh giới hoa rơi nước chảy thì những quy luật các mẹo viết thơ đường luật trên chả có ý nghĩa gì nửa cả.

      Nếu thấy hay hợp lý rất mong các bạn ấn like, chia sẽ hay bình luận chia sẽ thêm gì để mình cập nhật thêm kiến thức học hỏi.

Trân trọng cám ơn!

Sài Gòn: ngày 28/10/22

Minh Nhật